شارع درك كند ؟ و از سويى ديگر به فرض تمكّن عقل آيا مكلّف مىتواند بدون بيان شارع و تعليم او حكم عقل را اخذ نمايد ؟ در اين‌خصوص ميان اصوليّون و جماعتى از اخباريّين اختلاف نظر است . بحث ديگرى كه در اينجا وجود دارد اين است كه فرضا بپذيريم افعال داراى حسن و قبح ذاتى بوده و عقل نيز مىتواند بدون بيان شارع آنها را درك كند ، آيا عقل به ملازمهء ميان حكم خود و حكم شرع ، حكمى صادر مىكند ؟ به تعبير ديگر چنانچه عقل به حسن يا قبح چيزى حكم نمود آيا مىتواند اين معنا را هم حكم كند كه شارع مقدّس نيز بر طبق آن حكم كرده است ؟ اين مسأله در كتب اصولى به مسألهء ملازمه معروف است كه اخبارىها همانند برخى از اصوليّون همچون صاحب فصول آن را مورد انكار قرار داده ولى ديگران آن را پذيرفته‌اند . حسن و قبح فاعلى هرگاه شخصى داراى حسن نيّت بوده و برخوردار از ارادهء نيكو و ضميرى پسنديده باشد ، حسن فاعلى و اگر داراى سوء سريره و قباحت باطنى باشد ، قبح فاعلى مىنامند .